بحران های پشت سر هم و دو برابر شدن میزان ناراحتی و عصبانیت در لبنان

اثرات روانی اتفاقات بد در جامعه خطرناک است
بحران های پشت سر هم و دو برابر شدن میزان ناراحتی و عصبانیت در لبنان

لبنان در بیش از یکسال گذشته با بحران های بهم پیوسته دست و پنجه نرم می کند. مردم این کشور با بحران های متعدد از اقتصادی و مالی گرفته تا کرونا مواجه هستند و آنها را در معرض انواع فشار روانی و استرس قرار داده و سطح معیشت پایین آمده است. گزارش موسسه بین المللی گالوپ گفت «هیچ کشوری به اندازه لبنان اتفاقات و رویدادهای بد نداشته است».

این گزارش افزود «تعداد افرادی که در لبنان دچار غم و اندوه هستند از ۱۹ درصد در ۲۰۱۸ به ۴۰ درصد در ۲۰۱۹ افزایش یافته است. تعداد افرادی که همواره خشمگین هستند در مدت زمانی مشابه از ۲۳ درصد به ۴۳ درصد رسیده است».
افرادی که اعلام کرده اند زندگی روزمره شان توام با نگرانی های فراوان است از ۴۰ درصد به ۶۵ درصد افزایش یافته اند. این در حالیست که ۶۱ درصد مصاحبه شوندگان لبنانی در ۲۰۱۹ گفته اند که همواره دچار استرس هستند که این رقم در ۲۰۱۸ ۴۶ درصد بوده است. این اعداد نشان می دهد که میزان اضطراب و استرس مردم لبنان در ۲۰۱۹ بسیار بیشتر شده است.

تعداد افرادی که در لبنان آرامش را تجربه کرده اند در مدت مشابه از ۶۶ درصد به ۴۷ درصد کاهش یافته و شمار کسانی که از زندگی لذت می برند از ۴۹ درصد به ۳۱ درصد رسیده است. میزان افرادی که احساس خوشبختی می کنند و لبخند می زنند کاهش یافته است.

۴ درصد از لبنانی ها نگاه مثبت به زندگی دارند و بدین ترتیب، لبنان از جمله غمگین ترین کشورهای جهان در شاخص گالوپ در ۲۰۱۹ معرفی شد.
 

گیلان البستانی ابو عقل روانشناس بالینی

مرحله تسلیم شدن
 
گیلان البستانی ابو عقل روانشناس بالینی لبنانی درباره این آمار در گفتگو با المجله گفت «لبنان دچار تغییر و تحول در تمامی عرصه ها است. مردم از آینده نامعلوم می ترسند. این در حالیست که قاعدتا افراد باید نگرانی درباره آینده نداشته باشند».

ابو عقل افزود «تمام پشتوانه های سیاسی و اقتصادی و حتی سلامت مردم از هم پاشیده و کرونا قوز بالا قوز شده است. آسیب پذیری روانی بیشتر شده و انعطاف پذیری عاطفی لبنانی ها از بین رفته است. در لبنان دیگر قدرت تحمل نداریم. این آسیب اجتماعی از طریق نبود روحیه رویارویی و راهپیمایی هایی که پیشتر روی می داد کاملا مشهود است».

او در ادامه گفت «لبنانی ها در حال حاضر دوره تسلیم شدن در برابر شرایط را تجربه می کنند که این بسیار خطرناک است و عواقب جدی مثل افزایش چشمگیر آمار اضطراب و نگرانی و افسردگی دارد. کلیه این موارد اینک در سطح جامعه دیده می شود».

بحران های پشت سر هم تاثیر مضاعف بر نسل جوان دارد. به گفته البستانی «روابط جوانان با دنیای اطراف با توجه به شیوع کرونا و نیز شرایط اقتصادی بد قطع شده است. می توان گفت ۴۰ درصد جوانان لبنان مواردی مثل استرس شدید و اختلالات تغذیه ای و نوشیدن بیش از حد الکل و مصرف مواد مخدر دارند».

ابو عقل معتقد است که «نکته خطرناک و جدی این است که ما در حال تربیت نسل فاقد انعطاف پذیری روانی و سلامت جسمی هستیم. فشارهای پایان ناپذیر موجب بروز بیماری های جسمی مثل سردرد و شکم درد و غیره می شود. جوانان به امید و برنامه برای آینده خود نیاز دارند اما در حال حاضر خبری از این دو نیست».

او درباره اینکه این آمار عملا نشانگر چه آسیب های اجتماعی هستند گفت «میزان جرم و خشونت و حتی خودکشی افزایش یافته است. فقدان ارتباط و فشارهای ناشی از ناتوانی برای تامین نیازهای اولیه معیشتی منجر به بروز پرخاشگری و خشونت طلبی می شود».

ویرانی بخشی از پایتخت کشور بر اثر انفجار بندر بیروت منجر به تشدید ناهنجاری های اجتماعی می شود چون «این حادثه در حافظه جمعی مردم لبنان حفظ می شود». ابوعقل در ادامه گفت «انفجار بندر بیروت در شرایطی روی داد که ما درگیر مشکلات و بحران های دیگر بودیم و این منجر به ضربه جمعی شد که عواقب آن تا به امروز ادامه دارد. هنوز افرادی هستند که پس از این ضربه دچار اختلالات روانی شدند یا اینکه زخمی شدند یا اینکه تحت تاثیر اتفاقاتی قرار گرفتند که برای بقیه پیش آمد».
 
جیهان اسعید مدیر پروژه اقامت امن فوری در موسسه ابعاد
 
افزایش وحشتناک خشونت خانگی

دامنه فشار روانی و اضطراب فزاینده به خانه مردم گسترش و خشونت خانگی در سال جاری افزایش یافته است. تعداد تماس ها با خط تلفنی ویژه سازمان امنیت داخلی برای ابلاغ در مورد خشونت خانگی در ماه مارس ۲۰۲۰ نسبت به مارس ۲۰۱۹ افزایش صد در صدی داشته است.

جیهان اسعید مدیر پروژه اقامت امن فوری در موسسه ابعاد گفت آمار سازمان ها و موسسات مدنی حاکی از این است که آمار خشونت خانگی بین ۵۵ درصد تا ۶۵ درصد بیشتر شده است.

موسسه ابعاد در لبنان در حوزه برابری جنسیتی فعالیت می کند.

اسعید در گفتگو با المجله گفت «شرایط اجتماعی و تنگدستی در کنار همه گیری کرونا منجر به افزایش خشونت خانگی نه تنها در لبنان بلکه در تمام کشورها شده است».

اسعید درباره شایع ترین موارد خشونت علیه زنان گفت «آمار جرم و جنایت قتل زنان و دختران در دوره اول خانه نشینی کرونایی در لبنان افزایش یافت و در ماه های آوریل و مه به بیش از ده مورد رسید. موارد خشونت جنسی و لفظی و روانی و جسمی علیه زنان و دختران بالا رفت».

او خاطر نشان کرد «افراد در برابر فشارهای اجتماعی و اقتصادی و مالی واکنش یکسانی نشان نمی دهند اما افراد کژ رفتار در شرایط بحرانی توان تحمل و مدیریت بحران ندارند و بدین ترتیب تحت فشار شدید قرار می گیرند که در نهایت با رفتار خشن فزاینده عصبانیت خود را خالی می کنند».

او افزود «مشکلات و بحران ها منجر به بروز رفتارهای خشن در برخی افراد شده که قدرت خویشتنداری شان بر اثر فشارهای روانی یا ضعیف شده یا از بین رفته است». 
 
حیات مرشاد یکی از مدیران اجرایی «فی -میل»

خشونت علیه زنان در فضای مجازی

افزایش خشونت خانگی در لبنان یکی از نشانه های شرایط اجتماعی ناگوار در این کشور بر اثر بحران های پیاپی است. حیات مرشاد یکی از مدیران اجرایی موسسه فی میل گفت «تمامی انواع خشونت که روزمره اتفاق می افتد حالا به فضای مجازی سرایت کرده است. از این رو موسسه فی میل پیشتر کمپین موسوم به (الشاشه ما بتحمی) را راه اندازی کرد. موارد ابلاغ در مورد خشونت در فضای مجازی در لبنان با  افزایش قابل ملاحظه در چند ماه نخست قرنطینه رشد ۱۸۴ درصدی داشته است. بیش از ۹۰ درصد موارد ابلاغ در مورد خشونت توسط زنان و دختران انجام شده که بیش از ۴۰ درصد این مجموع متعلق به دختران ۱۲ تا ۲۲ ساله است».

مرشاد افزود «این پدیده تازه ای نیست. بحران های پیاپی منجر به پررنگ شدن و افزایش آن شده است. آمارها و پژوهش ها و تجربه نشان می دهد که میزان خشونت هنگام وقوع بحران و همه گیری و جنگ افزایش پیدا می کند. برخی افراد خشن هستند اما معمولا دست به خشونت نمی زنند. این افراد در شرایط یاد شده از خشونت به عنوان تنها راه برای گریز از مشکلات استفاده می کنند».

مرشاد در ادامه گفت «در برخی موارد زنانی که مورد خشونت قرار گرفته اند می گویند که قبل از شیوع کرونا از همسرانشان کتک نمی خوردند اما بعد از شیوع کرونا در کشور مورد خشونت قرار گرفتند».

اداره کل امور بانوان لبنان می گوید زنانی که مورد خشونت خانگی قرار می گیرند اگر تمام وقت در منزل و با بقیه اعضای خانواده بمانند بیشتر در معرض خطر خشونت هستند.

این موسسه افزود رفتارهای خشن و آزار جسمی و روانی و لفظی علیه زنان به دلیل فشارهای روانی ناشی از قرنطینه و نیز مشکلات اقتصادی کنونی افزایش یافته است.

مرشاد در این زمینه گفت «زنان بسیاری هستند که به دلیل قطع ارتباط با اطرافیانشان و محیط و قرنطینه به حمایت دسترسی ندارند». از این رو، غسان عویدات دادستان کل دیوان محاسبات لبنان بخشنامه ای برای قضات و پاسگاه ها به منظور استفاده از فناوری ویدیو کنفرانس در خصوص شکایت های خشونت خانگی صادر کرد».

مرشاد افزود «افزایش آمار ازدواج زودهنگام یکی از آسیب های اجتماعی ناشی از شرایط اقتصادی بد در لبنان است. پیش بینی می شود که موارد ازدواج زودهنگام در سال جاری به ۱۳ درصد رسیده است. این رقم پارسال حدود ۶ تا ۷ درصد بود. دلیل عمده آن ناتوانی در تامین نیازمندی های معیشت است».

او در پایان گفت «دستگاه های امنیتی باید سخت گیری بیشتری برای مقابله با این ناهنجاری ها در پیش بگیرند. مردم هم باید موارد خشونت را به پلیس ابلاغ کنند. سکوت راه حل نیست. دولت باید با تصویب و اجرای قوانین حمایت اجتماعی در این زمینه نقش آفرینی کند». 
 
محمد شمس الدین پژوهشگر شرکت Information International 

 
ناهنجاری های اجتماعی جدی 

نکته جدی نقش ناهنجاری های اجتماعی فزاینده در افزایش آمار جرم و جنایت و خودکشی و مهاجرت است. آمار شرکت Information International  نشان می دهد که موارد سرقت در ده ماه نخست سال میلادی جاری نسبت به مدت مشابه در ۲۰۱۹ رشد ۵۶.۳ درصدی داشته است. آمار قربانیان هم افزایش ۱۰۳.۳ درصدی داشته اما موارد خودکشی ۱۳.۱ درصد کاهش پیدا کرده است.

محمد شمس الدین پژوهشگر شرکت Information International   در این باره به المجله گفت «بحران سیاسی و اقتصادی در اغلب اوقات منجر به ناامنی می شود و به تبع آن میانگین جرم و جنایت و دزدی و مهاجرت افزایش بی سابقه پیدا می کند. مهاجرت جوانان با توجه به نبود فرصت های شغلی و تعطیلی موسسات و شرکت ها به عنوان گزینه و تنها برون رفت مطرح می شود».

مشکلات و بحران ها در لبنان به احتمال زیاد بیشتر خواهد شد به ویژه اینکه دولت لبنان به دنبال قطع یارانه کالاهای اساسی است. در چنین شرایطی، تعداد افرادی که زیر خط فقر هستند افزایش یافته و عواقب جدی بر سلامت روانی مردم به دنبال خواهد داشت. بنابراین، رویکرد دولت برای ارائه کمک های فوری به مردم در راستای مقابله با شرایط کنونی یک نیاز مبرم اجتماعی در این کشور به نظر می رسد.

اگرچه حمایت از مردم از جمله وظایف بدیهی و اصلی دولت ها است اما تصور اینکه دولت لبنان در این زمینه دست به کار شود و به کمک مردم بشتابد بعید است. بنابراین به نظر می رسد مردم لبنان به تنهایی باید به رویارویی با آسیب های اجتماعی جدی در آینده نزدیک بپردازند.